Verblijven in Spanje

In dit artikel behandel ik 4 irritante, al dan niet vliegende, insecten die ons het leven zuur kunnen maken. Het zijn de kriebelmug, de gewone en de tijgermug, de teek en de vlieg. 4 beestjes die ons rustig leven kunnen verstoren.

Ik geef achtergrond informatie over het diertje, een bestrijdingswijze en een, als ze bestaat, een behandelwijze.

1. Kriebelmug of mosca negra
2. Muggen
3. Teken
4. Vliegen

1. Kriebelmug of mosca negra

1.1 De toestand in Spanje

De gemeenten ten zuidoosten van Madrid zijn in een staat van alarm omdat er een plaag heerst die zij kennen als de mosca negra, een plaag die elk jaar terug keert. Het insect lijkt op een gewone mug maar zijn steek is pijnlijker en in veel gevallen is medische hulp aangewezen. De gezondheidscentra van Torrejón de Ardoz moesten de voorbije zomer 1.800 personen verzorgen. De getroffen gemeenten klagen dat de regionale overheid hen niet helpt bij het oplossen van het probleem maar de Comunidad van Madrid ontkent dit. Ze zeggen dat zij specifieke acties ondernemen rond de rivieren Jarama en Henares.

De mosca negra, in het Nederlands spreken we over de kriebelmug, behoort tot de familie van de Simuliidae, is slechts zes millimeter groot. Het insect verschijnt tussen mei en oktober en heeft zijn grootste activiteit tijdens de vroege uren van de nacht en bij dageraad. Naast het scheuren van de huid laat zijn beet een vaatverwijdend verdovingsmiddel los waardoor de pijn wat verzacht wordt maar dat resulteert in een kleine rode bloedende ontsteking.

De meerderheid van deze insecten zijn geconcentreerd in de 58 kilometer bedding van de twee rivieren Jarama en Henares en in acht gemeenten: Mejorada del Campo, Torrejón de Ardoz, Rivas-Vaciamadrid, Arganda del Rey, Velilla de San Antonio, San Fernando, Alcalá de Henares en Coslada. Deze acht gemeenten hebben een gezamenlijk platform opgericht om zo gemakkelijker in contact te kunnen gekomen met de regionale overheid. Van die overheid verwachten ze dat er meer actie op de rivieren komt om zo te voorkomen dat de insecten zich voortplanten.

Een rapport van het Directoraat-generaal van Volksgezondheid erkent dat het probleem terugkerend en groeiend is. De verbetering van de kwaliteit van de rivierbedding door het zuiveren van het afvalwater heeft de kolonisatie van deze plaatsen gestimuleerd met de groei van het drijvend fonteinkruid. Op deze planten leggen de kriebelmuggen hun eieren. Het water van de rivieren komt uit de zuiveringsinstallaties en bevat voldoende voedingsstoffen (fosfor en stikstof) die de groei van de planten bevorderen. Volgens het rapport draagt de ongecontroleerde uitstoot ook bij tot het probleem. Op het Kanaal van Isabel II komt er een extra zuiveringsinstallatie waardoor het probleem kan verminderen.

Een milieuorganisatie bevestigt dat de kriebelmug inderdaad 5 jaar geleden verscheen. Volgens hen is het probleem groter geworden doordat de natuurlijke vijanden van de mug kleiner werden in aantal en uiteindelijk verdwenen. In dit geval zijn de vleermuis en de zwaluw. Volgens hen is de regulering van deze rivieren zonder natuurlijke overstromingen verantwoordelijk voor het niet verkrijgen van de nodige fondsen en bevorderd dit de ontwikkeling van het insect.

In Torrejón wordt het probleem bestreden door het voorkomen dat het insect geboren wordt en zoals de experten in 2013 hebben aangeraden. Ze hebben daar ontdekt dat de beste oplossing is om het drijvend fonteinkruid af te snijden.

1.2 Algemeen

Een kriebelmug is lid van de familie simuliidae en er zijn meer dan 1.800 soorten kriebelmuggen bekend. De meeste kriebelmuggen voeden zich met het bloed van zoogdieren waaronder mensen maar de mannelijke kriebelmuggen voeden zich met nectar. Verder zijn het kleine beestjes, zwart of grijs, met korte pootjes en met antennes.

Zij leggen hun eitjes in stromend water en de voortplanting is zeer afhankelijk van de vervuiling van het water. De larven hebben kleine haakjes waarmee ze zich vasthaken aan planten of andere materialen.

1.3 Openbare gezondheid

Volwassen insecten kunnen zich honderden kilometer van hun broedplaatsen verplaatsen en zij gebruiken daarbij vers stromend water, hun eigen kracht en de heersende winden. Hun gedrag om in zwermen rond te vliegen kan het buitenleven onaangenaam en ondraaglijk maken.

Beten zijn oppervlakkig en het voeden wordt gemakkelijk gemaakt door een krachtig antistollingsmiddel in het insect zijn speeksel. Dit maakt ook de plaats van de beet gevoelloos en reduceert zo de gewaarwording van de beet en maakt het zo mogelijk dat er meer tijd is om te eten. De insecten kiezen de gemakkelijkste plaatsen om zich te voeden zoals in de nek, oren en enkels.

Jeuk, zwelling en ontsteking zijn dikwijls het resultaat van een beet. De zwelling is afhankelijk van de soort kriebelmug en de immuniteit van het slachtoffer, de irritatie kan gedurende weken blijven. Een slachtoffer dat dikwijls gebeten wordt kan een aantal klachten krijgen zoals: hoofdpijn, misselijkheid, koorts, gezwollen lymfeklieren en pijnlijke gewrichten. Deze symptomen zijn waarschijnlijk een reactie op de samenstelling van de speekselklieren. Minder voorkomende allergische reacties vereisen hospitalisatie.

Insect werende middelen leveren in meer of mindere mate een bescherming tegen deze insecten. Producten die het actieve ingrediënt DEET (afkorting voor N,N-di-ethyl-meta-tolueenamide) of picaridin leveren het beste resultaat. Maar gezien de beperkte doeltreffendheid van deze middelen moeten we, als we ons zelf willen beschermen, bijkomende maatregelen treffen.

Best vermijden we gebieden waar het insect voorkomt, we vermijden de piekuren waarin het dier rondvliegt en we passen onze kledij aan. Daarom dragen we robuuste, licht gekleurde kledij met lange mouwen, lange broeken en dragen we een hoed. Wanneer kriebelmuggen veelvuldig voorkomen en we kunnen ze niet vermijden dan is er nog een oplossing, we beschermen ons hoofd door bijvoorbeeld een hoed zoals de imkers dragen, die leveren in alle geval voldoende bescherming.

2. Muggen

2.1 Overzicht

Malaria kwam in Spanje voor tot in het midden van de 20ste eeuw, maar het land deed grote inspanningen om zijn moerassen en waterrijke gebieden te zuiveren van muggen. In 1964 werd Spanje dan vrij van malaria verklaard.

Niettemin, muggenbeten kunnen niet alleen een pijnlijk voorval zijn, zij kunnen ook meer gevaarlijke ziekten overdragen zoals, de gele koorts, hersenvlies-ontsteking en malaria, niet alleen aan dieren maar ook aan mensen.

Nieuw sedert enkele jaren is er het Westelijk Nijl virus in Barcelona en de vooruitzichten zijn dat het zich zal verspreiden langs de ganse Mediterrane kustlijn.

De gebieden die het meeste risico lopen zijn gebieden met stilstaand water. Deze omstandigheid moedigt de muggen aan om te kweken. Het is enkel de beet van het wijfje die gevaarlijk is. Stadscentra en goed behandelde gebieden zijn meestal risicovrij. In de waterrijke gebieden moet men zijn voorzorgsmaatregelen nemen. Klaag ook bij het stads- of gemeentebestuur.

Voorkomen: Er zijn een aantal insecten werende middelen op de markt welke allemaal beweren dat zij veiligheid leveren voor enkele uren.

Opgepast

• Sproei nooit in gesloten ruimtes of op wonden of irritaties
• Sproei nooit op de ogen of de mond en zeker niet op de handen van kleine kinderen.
• Men kan ook elektrische toestelletjes gebruiken en voor kinderen kan men een anti muggennet gebruiken.

2.2 De Tijgermug

Een van de soorten die men in Spanje aantreft is de tijgermug (Aedes albopictus) waar u hier een foto van kan zien.

De mug kan een aantal ernstige ziekten overdragen zoals de Westelijke-Nijlziekte, Japanse encefalitis, chikungunya, dengue of knokkelkoorts en gele koorts.

Deze mug is ook overdag actief en niet alleen tijdens de schemering. Zoals bij de andere soorten is het enkel het vrouwtje dat steekt. Het steekt zowel mensen als dieren meermaals om bloed op te zuigen.

De beet is pijnlijk en laat een grote roodpaarse vlek op de huid na.

Deze mug komt oorspronkelijk uit Azië maar is reeds doorgedrongen tot in Europa, ook in België en Nederland.

2.3 Muggenbestrijding

Muggen kunnen, vooral tijdens de warmere maanden van het jaar, uw leven grondig vergallen door hun irritant geluid en door hun steken. Muggen kunnen ook zeer hardnekkig zijn en vaak is één mug voldoende om onder de steken te zitten.

Maar muggen hebben ook hun voorkeuren en daarom vinden zij niet iedereen even lekker. Hun afkeer kan je stimuleren door dagelijks vitamine B1 te nemen en die vitamine vinden wij volop in venkel, koolrabi, pastinaak, kervel en gedroogde witte bonen.

Maar de beste verdediging is om de muggen al van u weg te houden, men moet dus zorgen dat muggen uw huis en tuin niet interessant vinden. Plant dus tomatenplanten, afrikaantjes, citroengeraniums en lavendel in uw tuin. Ga je buiten zitten dan kan je dit aanvullen met wierookstokjes of citronella kaarsen op je terras.

Verder zij er nog enkele middeltjes tegen muggen:

• Met een ventilator zorg je voor tocht want muggen vinden dit niet prettig.
• Ook een schaaltje geplette kruidnagel kan hen weg houden.

Binnenhuis kan je het volgende proberen:

• Zet een vleesetend plantje op je nachtkastje.
• Schillen van uitgeperste citroen naast je bed houden muggen weg.
• Besprenkel je kussen en je armen met druppeltjes lavendelolie of azijn. Een zwaarder middel zijn producten met minstens 20 % DEET, die beschermen je voor minstens 4 uur. Als je dit middel gebruikt hebt dan moet men zijn handen wassen en contact vermijden met plastic voorwerpen.

Ben je ondanks alle getroffen maatregelen toch gebeten, dan zijn er middeltjes om de jeuk te verlichten.

In de handel bestaan er een aantal zalfjes die men kan gebruiken maar ook gewone huismiddeltjes helpen prima.

Wrijf de beten in met een stukje vochtige toiletzeep, mentholpoeder, eucalyptusolie, citroensap, verdunde ammoniak, azijn, ui, gekneusde peterselie of tandpasta.

3. Teken

3.1 Wat is een teek?

Teken zijn kleine, zwarte diertjes, niet veel groter dan een speldenkop. Ze komen voor in vochtige, bosrijke gebieden, parken, weilanden en zelfs in tuinen (groot en klein). Ze zitten daar op lage begroeiing als struiken, varens, hoge grassen en dergelijke.

3.2 Kenmerken

Teken hebben net als alle spinachtigen acht poten, maar onderscheiden zich van de meeste spinachtigen, zoals de echte spinnen, onder andere doordat er geen duidelijke scheiding tussen kopborststuk en achterlijf bestaat. Teken kunnen maar met weinig dieren worden verward, een uitzondering zijn de luisvliegen. Deze apart gebouwde bloedzuigende vliegen zijn nagenoeg vleugelloos en kunnen net als een teek het lichaamsvolume sterk vergroten tijdens een maaltijd door hun rekbare huid.

3.3 Lichaam

Een niet met bloed volgezogen teek is slechts een paar millimeter groot, de meeste soorten hebben onopvallende kleuren als bruin en zwart. Als een volwassen vrouwtje zich helemaal volgezogen heeft met bloed, kan ze meer dan een centimeter groot worden. Het lichaam heeft van boven een ronde tot ovale vorm en is in normale toestand plat, van opzij gezien. In volgezogen toestand ziet een teek er bijna bolrond uit, wat mogelijk is dankzij de extreem rekbare huid. Hierdoor kan een teek meer dan tien keer het eigen lichaamsgewicht aan bloed opzuigen. Van de soort Hyalomma asiaticum is beschreven dat de teek 624 maal het eigen gewicht aan bloed kan opnemen. Vooral de vrouwtjes doen dit omdat ze proteïnen nodig hebben voor de ontwikkeling van het grote aantal eitjes, mannetjes teken hebben veel minder voedsel nodig.

3.4 Poten

Net als alle spinachtigen hebben teken acht poten, waarmee ze zich onderscheiden van de insecten. Tekenlarven hebben echter tot hun eerste vervelling zes poten, ze zijn hieraan makkelijk te onderscheiden van de nimfen die ook nog in een juveniel stadium verkeren maar al acht poten hebben.

3.5 Kop

De kop van een teek is zeer klein, gefuseerd met het borststuk en nauwelijks zichtbaar. In het speeksel van een teek zit zowel een verdovende stof als een stof die de bloedstolling tegengaat. Een tekenbeet wordt door de plaatselijke verdoving niet gevoeld, de stollingsremmer zorgt ervoor dat de teek bloed kan blijven zuigen omdat er geen stolsel wordt gevormd. Harde teken scheiden na zich in de huid te hebben geboord een aparte lijmstof uit waarmee ze zich zeer goed vasthechten.

De periode dat ze voorkomen hangt sterk af van het weer. Van april tot september zijn ze echter zeker aanwezig.

Teken voeden zich met bloed van warmbloedige dieren als fazanten, muizen, egels, herten en mensen. Teken kunnen niet springen of vliegen. Ze wachten daarom in de begroeiing tot een gastheer voorbijkomt.

Dan laten ze zich vallen, hechten zich vast aan de huid en het zuigen kan beginnen. Wanneer een teek niet gestoord wordt kan één tekenmaaltijd tot zeven dagen duren. Bij het zuigen wordt het

achterlijf van de teek steeds groter.

De beet van een teek is in principe pijnloos maar begint na enkele uren wel te jeuken.

3.6 Wat doe je na een tekenbeet?

Stap 1: Het verwijderen

Teken moeten meestal langer dan 12 uur vastzitten voor de bacterie kan overgedragen worden. Vindt u een teek, verwijder die dan ook onmiddellijk. Gebruik hierbij bij voorkeur een pincet.

Let er op dat u met de pincet de teek zo dicht mogelijk tegen de huid vast neemt. Neem indien mogelijk de huid zo vast dat er een “heuveltje” ontstaat.

Trek daarna voorzichtig de teek uit de huid zonder het lichaam te verpletteren. Ontsmet nadien de wonde, was uw handen en steriliseer het gebruikte pincet (in kokend water leggen).

Noteer in uw agenda de datum dat u een tekenbeet opliep. Als u dan ziek wordt, kan de huisarts beter bepalen of de tekenbeet daarvan de reden kan zijn.

Stap 2: Naar de dokter of niet?

U hoeft niet bij elke tekenbeet naar de dokter te lopen. De kans dat de ziekte optreedt is klein. Wees de eerste dagen wel aandachtig voor mogelijke symptomen. Verschijnt er een rode ring of wordt u ziek raadpleeg dan uw huisarts.

Let op, neem nooit op eigen initiatief preventief antibiotica. Let op, zwangere vrouwen gaan best wel na een tekenbeet langs de huisarts.

3.7 Hoe kan je ziek worden van een tekenbeet?

Sommige teken zijn besmet met bepaalde ziektekiemen/bacteriën. Bij het zuigen van bloed kan zo een bacterie overgedragen worden op de gastheer. De meest bekende ziekte veroorzaakt door teken is de ziekte van Lyme. Wanneer ze niet behandeld wordt, kan ze leiden tot ernstige ziekteverschijnselen in de spieren, de gewrichten, het zenuwstelsel en het hart.

Niet iedereen die een tekenbeet krijgt, wordt ziek.

Hiervoor moet:

• de teek de bacterie met zich meedragen,de teek moet besmet zijn

• de teek meestal langer dan 12 uren vastzitten op de huid

• de ziekte doorbreken (dat gebeurt niet bij iedereen)

Recent onderzoek wijst uit dat in België gemiddeld 10% van de teken besmet zijn.

3.8 Wat zijn de symptomen van de ziekte van Lyme?

3 tot 30 dagen na een tekenbeet kan een rode, ringvormige vlek op de plaats van de beet verschijnen (ongeveer 60 % van de gevallen). Deze vlek wordt geleidelijk groter en voelt warm aan. Er kunnen ook griepachtige verschijnselen optreden (hoofdpijn, keelpijn, vermoeidheid en koorts)

Let op, deze verschijnselen zijn niet bij iedereen hetzelfde. De ziekte is goed te behandelen met een antibioticakuur.

Hoe langer men wacht met de behandeling hoe langer het herstel kan duren. Een snelle diagnose is daarom het best. Uitkijken naar tekenbeten en ziekteverschijnselen is dan ook de boodschap.

Belangrijk om weten is dat een preventief vaccin tegen deze ziekte nog niet bestaat. En ook diegenen die de ziekte reeds gehad hebben, mogen niet op beide oren slapen. Men kan ze immers opnieuw krijgen.

3.9 Hoe voorkom je een tekenbeet?

Zowel tijdens als na een verblijf in bos of park kan je een aantal voorzorgen nemen om een besmetting door tekenbeten te vermijden. We zetten ze even op een rijtje.

* Draag kledij die zoveel mogelijk het lichaam bedekt (lange mouwen, lange broek). De broek wordt best ook in de kousen of hoog schoeisel gestopt. Lichtgekleurde kledij heeft als extra voordeel dat teken makkelijker worden gezien voor ze de huid kunnen bereiken.

• Draag een hoofddeksel en houd lang haar dicht bij het hoofd.

• Blijf in parken en bossen zoveel mogelijk op de paden. Je vermijdt daardoor het betreden van de lage begroeiing waar teken bij voorkeur zitten.

• Vertrouw niet op insect werende middelen op het lichaam of de kledij. Ze bieden niet voldoende bescherming tegen teken.

• Controleer na elk verblijf het lichaam op teken. Bij de mens zitten deze beestjes bij voorkeur op het hoofd, de nek, oksels en knieholten, de liesstreek en de enkels.

Let op, kijk vooral kinderen grondig na!

4. Vliegen

4.1 Overzicht

Ze zijn niet schadelijk of giftig, ze zijn gewoon irritant en iedereen krijgt er wel mee te maken. Toch dacht ik er goed aan te doen om ze ook op de site te bespreken zodat men betere maatregelen kan nemen om van die beestjes af te raken.

Eerst geef ik een paar algemene gegevens over vliegen.

In het totaal zijn er 120.000 soorten vliegen maar wij gaan ons concentreren op de soorten waar wij hier het meest mee te maken krijgen.

Vliegen bestaan al sinds mensenheugenis en zij worden gevonden in alle continenten. Vroeger brachten vliegen dodelijke ziektes over zoals dysenterie, cholera, melaatsheid enz. In een aantal gevallen liggen vliegen aan de indirecte oorzaak van een laag gewicht van het vee en aan de dood van pluimvee.

Een vlieg wordt geboren….

Tijdens de levensduur van een vlieg, rond de 30 dagen, zal een vrouwtje 400 tot 600 eitjes leggen. Elk eitje gaat over in een larve dat meer op een worm lijkt en daarna worden deze larven volwassen vliegen. Deze cyclus duurt maar een paar dagen.

4.2 Soorten vliegen

Er zijn een aantal soorten vliegen die voorkomen rond boerderijen, woonwijken en horecazaken.

De huisvlieg: Deze vlieg (Musca domestica) is een van de meest voorkomende insecten. Eitjes van de huisvlieg worden in bijna elk warm organisch materiaal gelegd. Dierlijke en pluimvee mest is een ideale plaats voor voortplanting. Rottende vegetatie zoals grasmaaisel en afval geven ook een optimale kweekmogelijkheid. Huisvliegen zijn sterke vliegers en zij kunnen grote verplaatsingen maken door gebruik te maken van de wind, voertuigen en dieren maar in het algemeen blijven vliegen wel in hun kweekgebied.

De stalvlieg: Deze vlieg staat ook bekend als de hondenvlieg en zij is een bloedzuigende vlieg. Stalvliegen zullen in de eerste plaats dieren als voedingsbron kiezen maar bij afwezigheid van dieren zullen zij mensen als slachtoffer kiezen. Een volwassen vlieg kan zich tot 70 km verwijderen van zijn kweekgebied. Deze stalvlieg is gelijkaardig aan de huisvlieg wat betreft de grootte en de kleur maar zij heeft wel een bajonetachtig mondgedeelte om bloed te zuigen. Anders dan andere soorten zuigen zowel mannetjes als vrouwtjes bloed. De beten kunnen enorm pijnlijk zijn voor zowel mens als dier. Als de diertjes hongerig naar bloed zijn dan zijn zij ook zeer vasthoudend en zij zetten hun pogingen verder om aan een maaltijd te komen.

De vleesvlieg: De vlieg is een alleseter maar zij eten vooral dierlijk afvalmateriaal en karkassen van dode dieren. Vrouwelijke vleesvliegen houden de eitjes bij zich tot ze klaar zijn om uit te komen. De larven worden direct op het voedsel gelegd en de larven kunnen zo direct beginnen met eten. De levenscyclus van een vleesvlieg is voleindigd tussen de 8 en de 21 dagen.

Bromvliegen en gekleurde bromvliegen: Er worden een paar soorten bromvliegen en gekleurde bromvliegen rond woningen gevonden. De groene, blauwe en bronzen bromvliegen zijn in stedelijke gebieden meer voorkomend dan de gewone huisvlieg. Bromvliegen broeden op dierlijk afval, dierlijke mest en menselijk afval dat zij rond de woningen vinden. De volwassen exemplaren zijn binnen de woning zeer actief en zij worden aangetrokken door licht. De levenscyclus duurt meestal tussen de 9 en 21 dagen.

Enkele feiten over vliegen

• Vliegen hebben 4.000 facetten in elk oog.
• Beweging trekt vliegen meer aan dan kleur.
• Vliegen ruiken iets op meer dan 685 meter.
• Een vlieg zoekt zijn voedsel binnen een straal van 2 km.
• Een enkele niet leeggemaakte afvalbak kan een voedselbron zijn voor 30.000 vliegen.
• Tijdens warm weer kan een vlieg een generatie produceren binnen de twee weken.

4.3 Hoe kan je vliegen doden?

1. Met een plant zoals de Venus vliegenvanger. Het lijkt mooi maar het is maar voor 10 % effectief.
2. Een kleverige band: ze zijn goedkoop maar het ziet er niet uit. Ze zijn wel voor 80 % effectief.
3. Elektrische vliegenvanger met licht: ze zijn voor 100 % effectief.
4. De stofzuiger: deze worden meestal gebruikt in de hitte van het moment en ze zijn 55 % effectief maar een stofzuiger is niet dodelijk.
5. Springen en bewegen: dat is voor 1 % effectief maar het ziet er redelijk onnozel uit.
6. Een krant: na het lezen van de krant kan dit een dodelijk wapen worden. Je moet er enkel op letten dat het exemplaar redelijk dik is om voldoende effectief te zijn.
7. Laat spinnen hun werk doen: het nadeel is hier dat 50 % van de vrouwen en 10 % van de mannen tekenen vertonen van arachnofobie. Het is misschien niet de beste methode maar zij is wel voor 95 % effectief.
8. De gimmick: dikwijls te duur en het is meestal een impulsaankoop. Ze zijn effectief voor 10 tot 80 %.
9. De hand: deze methode is voor 10 % effectief maar iedereen zal wow zeggen als je die vlieg hebt doodgeslagen.
10. De vliegenmepper: Ieder huis moet er minstens een hebben. Ze zijn voor 60 % effectief maar het is afhankelijk hoe goed je hiermee bent.