Verblijven in Spanje

Er zijn meer dan 1.700 soorten spinnen in Spanje en 6 hiervan zijn min of meer gevaarlijk. De gevaarlijkste van deze 6 is de Zwarte Weduwe. Zij geeft een zeer pijnlijke beet maar die is meestal niet dodelijk.

1. Europese Zwarte Weduwe (Latrodectus Tredecimguttatus)
2. Vioolspin (Loxosceles Reclusa)
3. Grote spoorspin (Cheiracanthium punctorium)
4. Kerkzesoog (Segestria florentina)
5. Spaanse wolfspin of Spaanse stierspin (Macrothele calpeiana)
6. Wolfspin (Lycosa-tarantula)

1. Europese Zwarte Weduwe (Latrodectus Tredecimguttatus)

Deze spin komt vrij veel voor in Europa. Een beet van deze spin is niet fataal. Ze zijn relatief zeldzaam maar ze komen het meeste voor in droge gebieden van Andalusië, Aragón en Valencia, voornamelijk in de broeikassen en de gebieden waar het graan wordt geoogst. Ze komen ook voor in grasland. Ze leven dikwijls dicht bij mensen.

Deze spin is zwart van kleur, vergelijkbaar met de meeste andere weduwesoorten, en wordt geïdentificeerd door de dertien vlekken die op de dorsale buik worden aangetroffen (de soortnaam is Latijn voor “met dertien vlekken”). Deze vlekken zijn meestal rood van kleur, maar kunnen ook geel of oranje zijn. Het is verder vergelijkbaar met andere soorten in het geslacht Latrodectus.

Het vrouwtje van de soort heeft een lichaamslengte van ongeveer 7-15 mm, terwijl het mannetje kleiner is en op zijn best 4-7 mm bereikt. Alleen de beet van de vrouwelijke spin is gevaarlijk (zowel voor mensen als voor vee), omdat het mannetje de relatief dikke opperhuid niet kan binnendringen.

1.1 Moet Spanje zich zorgen maken over de zwarte weduwe populatie?

Hoewel het gif van de zwarte weduwe krachtig is, benadrukken Spaanse onderzoekers dat dodelijke slachtoffers vrijwel onbestaande zijn. Uit medische onderzoeken is gebleken dat de meeste beten ernstig ongemak veroorzaken, maar effectief kunnen worden behandeld met pijnstillers en spierverslappers. In uiterst zeldzame gevallen kan tegengif worden toegediend.

Daarentegen zijn wespen-, horzel- en bijensteken verantwoordelijk voor veel meer sterfgevallen in Europa dan spinnenbeten. Dus hoewel de angstaanjagende reputatie van de zwarte weduwe je de rillingen bezorgt, zoemt de echte dreiging misschien wel langs je oren.

1.2 Het echte gevaar? Spinnen versus hype

Hollywood heeft zwarte weduwen afgeschilderd als meedogenloze moordenaars, maar in werkelijkheid vermijden deze spinnen mensen het liefst. Zelfs de Europese zwarte weduwe, met zijn krachtige gif, zal waarschijnlijk geen ernstig gevaar vormen, tenzij je bijzonder veel pech hebt of een allergische reactie krijgt.

Dus voordat u in paniek uw tuinhuisje in brand steekt, bedenk dan: deze spinnen zijn veel meer geïnteresseerd in het vangen van insecten dan in het bijten van u.

1.3 Zo voorkom je een nare verrassing

Als je een aanvaring met een zwarte weduwe wilt vermijden, volg dan deze eenvoudige stappen:

• Controleer voordat u het volgende bereikt: Inspecteer handschoenen, laarzen en houtstapels voordat u uw handen erin steekt.
• Houd het netjes: ruim rommel op in schuren en garages om verstopplekken te verminderen.
• Dicht de gaten af: Blokkeer toegangspunten om ze buiten uw huis te houden.
• Schud het van je af: controleer tuinmeubilair en apparatuur snel voordat je het gebruikt.

2. Vioolspin (Loxosceles Reclusa)

Zij zijn verspreid over gans Spanje. Volwassen exemplaren zijn ongeveer 1,5 cm groot en bruin van kleur. Op het rugschild staat een vioolvormige tekening Zij zijn minder gevaarlijk dan deze soort in de rest van de wereld en de beet is niet dodelijk. Een beet van deze spin resulteert in een blaar, welke vergroot. Karakteristiek is dat er een rood centrum verschijnt. Meestal voelt men niets van de beet maar enkele uren later doet het gif zijn werk. Dan is het zeer pijnlijk.

3. Grote spoorspin (Cheiracanthium punctorium)

De grote spoorspin (Cheiracanthium punctorium) is een spin uit de familie Cheiracanthiidae.

De grote spoorspin komt onder andere voor in Nederland en België en is een van de weinige spinnetjes waarvoor men moet oppassen. De spin bouwt het nest vaak in wijngaarden, en druivenplukkers moeten hier extra voorzichtig zijn. Net als alle spinnen doet ook de grote spoorspin meer goed dan kwaad door ongedierte op te ruimen.

De grote spoorspin bereikt een lichaamslengte van maximaal 15 millimeter maar de mannetjes blijven kleiner. Het kopborststuk is rood, net als de cheliceren (kaken). Het achterlijf is geel met in het midden een zwarte, bruinachtige streep. De spin heeft 8 ogen en maar ziet enkel zijn prooi als deze vlakbij is. De grote spoorspin heeft duidelijk zichtbare giftanden die verbonden zijn met grote gifklieren.

De grote spoorspin is ’s nachts actief. Overdag zit hij het liefst in een schaduwrijk plekje, zoals in een tros druiven, in een donkere hoek, tegen het plafond, in een schoen, opgerolde bladeren, onder stenen etcetera. Eens de spin dergelijke plaats gevonden heeft zal hij een langwerpige zakvormig nest bouwen. De opening van het nest zit aan de onderzijde en wordt agressief verdedigd.

Deze spin is een snelle, beweeglijke en agressieve jager. De spin gebruikt geen web maar jaagt actief op elk dier dat hij overmeesteren kan. Daardoor wordt hij ook wel de ‘renspin’ genoemd. Hij doodt de prooi met één krachtige en giftige beet waarna hij deze rustig kan verorberen. De spin neemt af en toe ook een slokje nectar uit een bloem.

Als de spin opgeschrikt wordt en zich bedreigd voelt, zal hij zonder te aarzelen bijten. Een beet bij de mens van dit onschuldig uitziende spinnetje is onaangenaam maar absoluut niet levensbedreigend. Het is echter niet aan te raden dit diertje proberen te vangen of tegen te porren. De symptomen bij een beet bestaan uit een gele zwelling rond de beet die gepaard gaat met scherpe pijn die wel vergeleken wordt met die van een wespensteek. Vaak volgen hoofdpijn, duizeligheid, misselijkheid, rillen en zweten hierop. Deze symptomen doen zich pas na enkele uren voor als het gif het centrale zenuwstelsel bereikt. Deze symptomen verdwijnen meestal na ongeveer 3 dagen maar afhankelijk van de hoeveelheid gif in het bloed kunnen ze tot 8 weken aanhouden. Heel af en toe ontwikkelt zich een necrotische zweer (vlees sterft rond de beet af en gaat rotten). Deze zweer herstelt langzaam en in sommige gevallen zelfs nooit.

Ben je gebeten door een spin: probeer de spin te doden en neem het lichaam mee naar de medische hulpdienst. Het helpt de dokter om de juiste behandeling te kiezen maar ga altijd naar de dokter.

4. Kerkzesoog (Segestria florentina)

Segestria florentina is de grootste Europese segestriid-spin. Sommige lokale namen zijn buiswebspin met groene tanden en kelderspin, hoewel deze laatste niet exclusief voor deze soort is.

Vrouwtjes kunnen een lichaamslengte bereiken van 22 mm, mannetjes tot 15 mm. Deze soort is veel donkerder dan andere spinnen van hetzelfde geslacht. Terwijl subvolwassen spinnen een grijsachtige opisthosoma hebben met een tekening die lijkt op Segestria senoculata, zijn volwassenen uniform zwart, soms met een groene iriserende glans, vooral op de cheliceren, die reflecteren met opvallend groen. De geslachten zijn vergelijkbaar.

Ze spinnen een buisvormig web, vaak in spleten van gebouwen. Er stralen zes of meer zijden lijnen uit, en de spin wacht bij de ingang en raakt de lijnen aan met de zes voorste poten. De prooi die deze lijnen activeert, wordt gevangen en de spin trekt zich onmiddellijk weer terug om hem op te eten. In sommige gevallen zal de spin echter zijn prooi doden en beginnen op te eten in de opening van de buis, maar zal hij zich verder terugtrekken als hij wordt gestoord. Ze jagen op nachtelijke insecten zoals motten en kakkerlakken. Bijen en wespen worden altijd aan het hoofdeinde gebeten, zodat de angel van de spin van hen weg gericht is.

Het vrouwtje legt haar eieren in het buizenweb. Soms zal ze sterven nadat de spinnetjes zijn uitgekomen, en zullen ze hun moeder opeten. De spin kan naar de ingang worden gelokt door ’s avonds of ’s nachts zachtjes met een stok de triplines aan te raken.

De beet is naar verluidt buitengewoon pijnlijk. Het wordt wel vergeleken met een ‘diepe injectie’, en de pijn kan enkele uren aanhouden.

In het gif werden twee neurotoxinen en één insecticide aangetroffen. Het gif vermindert de snelheid en hoeveelheid natriuminactivatie. Er wordt gemeld dat beten aanvoelen als een bijensteek, wat het een 2 zou maken op de Schmidt-steekpijnindex, maar ze hebben geen blijvende gevolgen

5. Spaanse wolfspin of Spaanse stierspin (Macrothele calpeiana)

De Macrothele calpeiana, algemeen bekend als de Spaanse stierspin, is een van de grootste spinnen in Europa. Macrothele calpeiana is de enige spinnensoort die beschermd wordt krachtens de wetgeving van de Europese Unie.

Kenmerkend voor deze spin zijn de satijnzwarte kleur en de lange, flexibele spindoppen. Het schild is laag en vlak en de ogen bevinden zich in een compacte groep. Het vrouwtje lijkt op het mannetje, maar heeft een groter achterlijf. Het mannetje kan bijna 30 millimeter lang worden; vrouwtjes zijn doorgaans groter.

Zoals alle trechterwebspinnen is het spinnenweb trechtervormig met struikeldraden rond de ingang, gebouwd tussen stenen en wortels.

Het geografische bereik omvat Spanje, Portugal en Gibraltar. De soort komt ook voor in Noordwest-Afrika en Italië, waar hij vermoedelijk terechtkwam via de handel in olijfbomen met het Iberisch schiereiland. Deze soort is af en toe waargenomen in Frankrijk.

Het gif is niet dodelijk voor mensen.

6. Wolfspin (Lycosa-tarantula)

Dit is de soort die oorspronkelijk bekend stond als de tarantula, een naam die tegenwoordig in het Engels gewoonlijk verwijst naar spinnen uit een andere familie, de Theraphosidae. Het kan nu beter de tarantula-wolfsspin worden genoemd, omdat hij tot de wolfspinnenfamilie behoort, de Lycosidae. Lycosa tarantula is een grote soort die voorkomt in Zuid-Europa, vooral in de regio Apulië in Italië en in de buurt van de stad Taranto, waaraan hij zijn naam ontleent.

Historisch bijgeloof zegt dat de beet van een spin ernstige symptomen kan veroorzaken die tarantisme worden genoemd.

Deze spinnen zijn vrij groot: de vrouwtjes hebben een lichaamslengte van wel 30 mm en de mannetjes zijn ongeveer 19 mm groot. Net als bij andere wolfspinnen wordt de zijden zak met meer dan 100 eieren vastgemaakt aan de spindoppen van de moeder gedragen, en nadat ze zijn uitgekomen, klimmen de spinnetjes op de buik van hun moeder en rijden een tijdje met haar rond totdat ze voldoende volwassen zijn om te overleven.

Nadat ze de bescherming van hun moeder hebben verlaten, verspreiden de jonge spinnen zich en graven ze holen. Vrouwtjes leven hun hele leven in hun holen, behalve tijdens nachtelijke uitstapjes om prooien te vangen, maar de volwassen mannetjes verlaten de bescherming van hun holen en dwalen rond op zoek naar partners. De mannetjes kunnen 2 jaar worden terwijl de vrouwtjes 4 jaar of langer kunnen worden. Veel seksuele ontmoetingen (ongeveer een derde volgens één onderzoek) eindigen erin dat de vrouwtjes in plaats daarvan het mannetje kannibaliseren. Tijdens de winter overwinteren deze spinnen in hun holen.

Het zijn nachtdieren en loeren over het algemeen aan de monding van hun holen, wachtend op een prooi, dus het is onwaarschijnlijk dat mensen ze tegenkomen. In tegenstelling tot de Salticidae (springende spinnen), die nieuwsgierigheid naar mensen kunnen tonen en tevreden kunnen zijn met ronddwalen op de hand, hebben de Lycosidae (wolfspinnen) een zeer sterke neiging om te vluchten bij de nadering van een groot dier.

Ze hebben een redelijk goed gezichtsvermogen, dus het is onwaarschijnlijk dat een mens ze ongezien zal benaderen. Het vangen ervan is relatief lastig, omdat ze in beweging blijven en heel snel kunnen rennen. Wanneer wolfspinnen in het nauw worden gedreven, vertonen ze geen neiging om bedreigingen te vertonen, laat staan om op een mens af te stappen met de bedoeling van hem te bijten.

Net als alle andere spinnen (behalve de Uloboridae) bezit de wolfspin gif, wat belangrijk is voor de spin als middel om zijn prooi te doden, en in de tweede plaats om zichzelf te beschermen. Evolutionair gezien is het gif op maat gemaakt voor het bedwingen van insectenprooien, en zoogdiersoorten kunnen enorm verschillende reacties op hetzelfde spinnengif hebben. De wolfspin zal zelden bijten, tenzij hij voortdurend wordt geprovoceerd, en zijn gif is niet bijzonder giftig voor mensen, en is niet pijnlijker dan de steek van een bij.

Gezien de lage toxiciteit van de beten van een wolfspin en de kleine kans dat je daadwerkelijk wordt gebeten, zijn de medische onderzoeksinspanningen niet gericht op de beten van de wolfspin.