Verblijven in Spanje

1. Thuiszorg stopt niet langer bij de voordeur
2. Zorgvormen waarvoor voorheen een keuze moest worden gemaakt, kunnen nu worden gecombineerd
3. Niet alleen familieleden, maar ook vrienden en buren kunnen nu worden betaald voor het verlenen van zorg
4. Beoordeling van zorgbehoefte leidt nu sneller tot een invaliditeitsattest
5. Waarom de veranderingen niet iedereen direct bereiken

Thuiszorgmedewerkers mogen voortaan ouderen en mensen met een beperking vergezellen naar medische afspraken, de apotheek en andere essentiële uitstapjes. Hun taken beperken zich niet langer tot hulp in en om het huis. Het parlement heeft ingestemd met de grootste herziening in twintig jaar van de Spaanse wetgeving inzake zorgbehoevendheid en handicaps. De hervorming is bedoeld om meer mensen in staat te stellen zelfstandig in hun eigen huis te blijven wonen.

1.Thuiszorg stopt niet langer bij de voordeur

Het parlement gaf op woensdag 16 september groen licht voor de hervorming. De tekst werd definitief bekrachtigd nadat deze was teruggekomen uit de Senaat, waar de Partido Popular een meerderheid heeft, zonder dat de amendementen van de oppositie waren aangenomen. Met deze stemming wordt de oorspronkelijke Ley de Dependencia (wet inzake zorgbehoevendheid) uit 2006 gemoderniseerd, evenals de algemene Spaanse wetgeving inzake de rechten van mensen met een beperking.

Tot nu toe bleef de rol van een thuiszorgmedewerker grotendeels beperkt tot werkzaamheden in huis: schoonmaken, koken, persoonlijke verzorging, enzovoort maakten deel uit van takenpakket. Volgens de nieuwe regels mag dezelfde medewerker cliënten nu ook vergezellen naar medische afspraken, helpen bij de wekelijkse boodschappen, medicijnen ophalen of simpelweg gezelschap bieden om een isolement te voorkomen.

2. Zorgvormen waarvoor voorheen een keuze moest worden gemaakt, kunnen nu worden gecombineerd

Voorheen moesten veel gezinnen kiezen tussen diensten die door het systeem als onverenigbaar werden beschouwd. Iemand die bijvoorbeeld een paar keer per week naar een dagcentrum ging, kon daarnaast geen betaalde hulp aan huis krijgen, ook al was beide vormen van zorg daadwerkelijk nodig.

De hervorming heft deze beperking op, waardoor diensten zoals dagcentra, thuiszorg en hulp op afstand (via berichten, telefoon of videogesprek) nu kunnen worden gecombineerd in één individueel zorgplan. Ook is de wachttijd van twee jaar, waarmee sommige gezinnen te maken hadden tussen de goedkeuring voor een thuiszorgvergoeding en de daadwerkelijke eerste betaling, komen te vervallen.

3. Niet alleen familieleden, maar ook vrienden en buren kunnen nu worden betaald voor het verlenen van zorg

Financiële steun voor mantelzorgers was voorheen beperkt tot familieleden die bij de zorgbehoevende inwoonden. De nieuwe wet breidt deze steun uit naar vertrouwde zorgverleners buiten de familie, zoals vrienden en buren, mits de regeling is opgenomen in het individuele zorgplan van de persoon, bekend als het Programa Individual de Atención (PIA).

Dit is van belang voor oudere buitenlandse inwoners die alleen in Spanje wonen en niet gemakkelijk zelf de dagelijkse zorg op zich kunnen nemen.

4. Beoordeling van zorgbehoefte leidt nu sneller tot een invaliditeitsattest

De hervorming versnelt ook de erkenning van invaliditeit. Wie al is ingedeeld in zorgbehoefteklasse 1, krijgt automatisch een invaliditeitsgraad van 33 procent toegewezen; bij klasse 2 of 3 volgt automatisch een erkenning van 65 procent, zonder dat daarvoor een tweede, aparte beoordeling nodig is.

De doorlooptijd voor de beoordeling van zorgbehoefte wordt teruggebracht van zes naar drie maanden, en de overheid streeft ernaar de wachtlijsten tegen eind 2027 met 47 procent te verminderen. Spanje werkt ook aan het terugdringen van bureaucratie op andere vlakken. Zo werd in september een aparte hervorming aangekondigd om procedures voor mensen met een cognitieve beperking te vereenvoudigen.

5. Waarom de veranderingen niet iedereen direct bereiken

De staat heeft zich wettelijk verplicht om uiteindelijk de helft van de erkende kosten van het zorgsysteem te financieren. Daarnaast is er, bovenop de reguliere budgetten, een extra bedrag van 6,2 miljard euro vrijgemaakt voor de autonome regio’s voor de jaren 2026 en 2027. Sinds 1 juli is het maandelijkse bedrag dat de regering per zorgbehoevende persoon aan de regio’s overmaakt fors gestegen. Voor de ernstigste gevallen ging dit bijvoorbeeld van 290 naar 660 euro per maand.

De uitvoering ligt echter bij de regionale overheden, die ter plaatse verantwoordelijk zijn voor beoordelingen, wachtlijsten en dienstverlening. Hoe snel de maatregelen daadwerkelijk bij individuele huishoudens terechtkomen, zal dus per regio verschillen. De voorwaarden om in aanmerking te komen zijn ongewijzigd gebleven. Ee aanvraag vereist nog steeds een legale verblijfsstatus in Spanje en een formele beoordeling van de zorgbehoefte. De hervorming richt zich op de aard van de ondersteuning voor wie al in aanmerking komt, en niet op de vraag wie een aanvraag mag indienen.

Ook biedt de hervorming geen oplossing voor de eigen bijdragen van mensen met de zwaarste zorgbehoefte, waaronder patiënten met motorneuronziekte (ALS/ELA), ondanks het voornemen van de overheid om dit probleem aan te pakken.

Gezinnen die het Spaanse zorgstelsel al jaren volgen, zullen de kloof herkennen die deze hervorming probeert te dichten. Of deze hervorming dat gat in de praktijk, en niet slechts op papier, daadwerkelijk dicht, zal waarschijnlijk pas duidelijk worden zodra de regio’s de nieuwe regels de komende maanden gaan toepassen.