Verblijven in Spanje

1. Wat werkgevers nu moeten prijsgeven over beloning, werktijden en AI
2. Het recht ligt bij de werknemer, niet alleen bij de vakbondsvertegenwoordiger
3. Waarom de informatieplicht rond AI de grootste verandering is
4. Wat buiten de nieuwe regels valt
5. Spanje loopt vijf jaar achter op een regel die in de rest van de EU al geldt

Een computerprogramma kan al bepalen wanneer werknemers in- en uitklokken, hoeveel bonus ze verdienen of zelfs wanneer ze hun baan verliezen. Toch hadden de meesten tot nu toe niet het recht om naar de reden daarvan te vragen.

Vanaf 5 oktober hebben Spaanse werknemers echter eindelijk recht om te weten of algoritmen invloed hebben op hun salaris, dienstroosters, promotie of ontslag, en kunnen zij deze informatie schriftelijk opvragen.

1. Wat werkgevers nu moeten prijsgeven over beloning, werktijden en AI

Vanaf maandag 5 oktober moet elke werkgever in Spanje kunnen uitleggen hoe variabele beloningen en bonussen worden berekend. Ook moeten ze duidelijkheid verschaffen over dagelijkse, wekelijkse en jaarlijkse werktijden, regelingen voor overwerk en de regels voor het wijzigen van het dienstrooster van een werknemer, inclusief de opzegtermijn of kennisgevingstermijn waarop de werknemer recht heeft.

Het decreet (Real Decreto 723/2026) verplicht werkgevers bovendien om het exacte doel en de duur van een eventuele proeftijd uiteen te zetten en, indien aanwezig, hun beleid inzake gelijkheid, balans tussen werk en privé en de aanpak van intimidatie te delen. Bedrijven van elke omvang moeten beschikken over een protocol tegen intimidatie, ongeacht of ze ook het overige beleid hebben ingevoerd.

2. Het recht ligt bij de werknemer, niet alleen bij de vakbondsver-tegenwoordiger

Voorheen konden alleen personeelsvertegenwoordigers namens het personeel formeel om dit soort informatie vragen. De nieuwe regels maken er een persoonlijk recht van: elke werknemer kan rechtstreeks naar de werkgever stappen en vragen om details over het eigen contract, de beloningsstructuur en de arbeidsvoorwaarden.

Werknemers die een verzoek indienen, moeten binnen de 30 werkdagen antwoord krijgen. Wie na 5 oktober aan een nieuwe baan begint, hoeft hier niet eens om te vragen. Werkgevers zijn verplicht de informatie vóór de eerste werkdag schriftelijk te verstrekken.

3. Waarom de informatieplicht rond AI de grootste verandering is

De opvallendste toevoeging is de verplichting om melding te maken van het gebruik van “algoritmische of geautomatiseerde besluitvormingssystemen” wanneer software een rol speelt bij het bepalen van het salaris, de promotiekansen, het dienstrooster, de werklocatie of het ontslag van een werknemer. Werknemers kunnen nu vragen of een computerprogramma, in plaats van een leidinggevende, een rol heeft gespeeld bij een beslissing die gevolgen heeft voor hun inkomen of baanzekerheid.

Minister van Arbeid Yolanda Díaz verklaarde dat de bredere hervorming er ook op gericht is proeftijden transparanter en beter onderbouwd te maken. Werkgevers moeten nu een geldige, gerechtvaardigde reden opgeven voordat ze een proeftijd gebruiken om een werknemer te ontslaan.

4. Wat buiten de nieuwe regels valt

Het decreet gaat niet zo ver dat het volledige loontransparantie afdwingt. Een werknemer heeft geen recht om het exacte salaris van een collega in te kijken, maar krijgt wel inzicht in de criteria die de werkgever hanteert voor variabele beloningen, bonussen en promoties.

Een aparte, door de EU geïnitieerde wetgeving over de loonkloof tussen mannen en vrouwen en salarisindicaties in vacatures loopt vertraging op en heeft nog geen concrete invoeringsdatum. Deze twee wijzigingen moeten dus niet met elkaar worden verward.

5. Spanje loopt vijf jaar achter op een regel die in de rest van de EU al geldt

De regeling is de omzetting van een EU-richtlijn uit 2019 inzake transparante en voorspelbare arbeidsvoorwaarden, die uiterlijk in augustus 2022 in de hele Unie van kracht had moeten zijn. Spanje heeft die deadline met meer dan vier jaar overschreden. Bovendien hangt de invoering van zwaardere sancties voor werkgevers die de nieuwe informatieplichten negeren, nog af van aparte wetgeving die door het parlement moet worden goedgekeurd.